ესკალატორის მზიდი კარკასი: კონსტრუქცია, დატვირთვების გაანგარიშება და დეფორმაციების დიაგნოსტიკა

ტექნიკური სტატიების სერია „ესკალატორი, როგორც საინჟინრო სისტემა“: კონსტრუქცია, კინემატიკა, მექანიკა, ცვეთა და დიაგნოსტიკა. სერია განკუთვნილია ინჟინრებისთვის, ტექნიკური და სერვისის სპეციალისტებისთვის და ესკალატორების ექსპლუატაციის ექსპერტებისთვის. მისი მიზანია არა მხოლოდ კომპონენტების ჩამოთვლა, არამედ იმის ახსნა, როგორ მუშაობს თითოეული კვანძი, რა დატვირთვას იღებს, როგორ ცვდება და როგორ მოქმედებს მისი მდგომარეობა მთელი მანქანის საიმედოობაზე.

რუბრიკა: ესკალატორის კონსტრუქცია და მექანიკა · დონე: საინჟინრო · კითხვის დრო: 10–12 წუთი

შესავალი. კონსტრუქცია, რომელსაც მგზავრი ვერ ხედავს

ესკალატორის ექსპლუატაციისას ყურადღება ჩვეულებრივ საფეხურებზე, სახელურებსა და გარე მოპირკეთებაზეა გამახვილებული. თუმცა მთელი მანქანის გეომეტრიას, მდგრადობასა და ხანგამძლეობას დიდწილად განსაზღვრავს ელემენტი, რომელიც სამგზავრო ლენტის ქვეშაა დამალული: ესკალატორის მზიდი კარკასი (საინჟინრო ტერმინოლოგიით, ფერმა).

კარკასი არის სივრცითი ლითონის კონსტრუქცია, რომელიც მოწყობილობის ძალოვან საფუძველს წარმოადგენს. მასზე განთავსებულია ან მასზეა დამაგრებული მიმმართველები, ამძრავი და დამჭიმი მექანიზმები, ბალუსტრადის ელემენტები და სხვა კვანძები, რასაც კონკრეტული მოდელის კონსტრუქცია ითვალისწინებს.

ჩვეულებრივი სამშენებლო კოჭისგან განსხვავებით, ესკალატორის კარკასმა არა მხოლოდ სტატიკური დატვირთვა უნდა აიტანოს, არამედ უზრუნველყოს სისტემის საჭირო გეომეტრიული სტაბილურობა, სადაც მოძრავი მასები, მბრუნავი მექანიზმები და განმეორებადი საექსპლუატაციო ზემოქმედებებია.

მაშინაც კი, როცა ლითონკონსტრუქციის სიმტკიცე საკმარისია, გეომეტრიის ცვლილებამ შეიძლება იმოქმედოს მიმმართველების, საფეხურების, სავარცხლისებრი ფირფიტებისა და ამძრავი ელემენტების ურთიერთგანლაგებაზე.

ამიტომ კარკასი ერთდროულად უნდა განვიხილოთ, როგორც:

• მზიდი კონსტრუქცია, რომელიც გარე და შიდა დატვირთვებს იღებს;
• მექანიკური კვანძების დასაყენებელი გეომეტრიული ბაზა;
• ელემენტი, რომელიც ძალებს შენობის საყრდენებს გადასცემს;
• კონსტრუქცია, რომელიც ექვემდებარება დეფორმაციას, ვიბრაციას, კოროზიას და დაღლილობით დაზიანებას.

1. კარკასის კონსტრუქციული მოწყობა

კარკასი ჩვეულებრივ მზადდება ფოლადის პროფილებისა და ფურცლოვანი ელემენტებისგან, რომლებიც შეერთებულია შედუღებით, ჭანჭიკებით ან ორივეს კომბინაციით. კონკრეტული სქემა დამოკიდებულია მწარმოებელზე, აწევის სიმაღლეზე, მალის სიგრძეზე, საყრდენების განლაგებასა და მოწყობილობის კომპონოვკაზე.

ძირითადი კონსტრუქციული ელემენტებია:

• ზედა და ქვედა სარტყლები. გრძივი ელემენტები, რომლებიც კარკასის ძირითად ძალოვან სქემას ქმნიან. იდეალიზებულ მოდელში სარტყლები იღებს მთელი კონსტრუქციის ღუნვისას წარმოქმნილი გრძივი ძალების მნიშვნელოვან ნაწილს.
• ირიბნები და დგარები. გისოსის ელემენტები, რომლებიც ძალებს სარტყლებს შორის გადასცემს. ისინი უზრუნველყოფს კონსტრუქციის ერთობლივ მუშაობას და გავლენას ახდენს მის სიხისტეზე, მდგრადობასა და შიდა ძალების განაწილებაზე.
• საყრდენი კვანძები და საყრდენი ფილები. ადგილები, საიდანაც რეაქციები შენობის კონსტრუქციებს გადაეცემა. მათ მდგომარეობას და დაყრდნობის ფაქტობრივ სქემას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს კარკასის საანგარიშო მუშაობისთვის.
• განივები, კრონშტეინები და სამონტაჟო ელემენტები. უზრუნველყოფს ცალკეული მექანიზმების, მიმმართველებისა და მოწყობილობის კომპონენტების დამაგრებას. ამ ელემენტების ლოკალური სიხისტე გავლენას ახდენს კვანძების დაყენების სიზუსტეზე.
• შეერთებები და კვანძური ზონები. სადუღი ნაკერები, ზედსადებები, ფასონკები და ჭანჭიკური შეერთებები ძალებს ელემენტებს შორის გადასცემს. კვანძის გეომეტრია, დამზადების ხარისხი და შეერთების მდგომარეობა ძაბვების კონცენტრაციაზე მოქმედებს.

მნიშვნელოვანია გავითვალისწინოთ, რომ რეალური კონსტრუქცია ყოველთვის არ შეესაბამება იდეალიზებულ ღეროვან სქემას. ზოგიერთი ელემენტი იღებს ღუნვას, გრეხას და ლოკალურ დატვირთვებს, ხოლო ფურცლოვანი დეტალები და მოპირკეთება, მიღებული საპროექტო მოდელის მიხედვით, შეიძლება კონსტრუქციის მუშაობაში მონაწილეობდეს. ამიტომ საანგარიშო სქემა რეალურ კონსტრუქციას უნდა შეესაბამებოდეს და არა მხოლოდ მის გარეგნობას.

2. რა დატვირთვებს იღებს კარკასი

სწორი ანალიზისთვის საჭიროა ერთმანეთისგან გავმიჯნოთ მუდმივი დატვირთვები, საექსპლუატაციო დატვირთვები, ლოკალური ზემოქმედებები და დატვირთვები, რომლებიც მექანიზმების მოძრაობისას წარმოიქმნება.

2.1. საკუთარი წონა

მუდმივ დატვირთვებს მიეკუთვნება შემდეგი ელემენტების მასა:

• ლითონკონსტრუქცია;
• საფეხურების ლენტი და ჯაჭვები;
• ამძრავი და დამჭიმი მექანიზმები;
• სახელურები და ბალუსტრადა;
• მოპირკეთება, მოედნები და დაყენებული მოწყობილობა.

ამასთან, მნიშვნელოვანია განვასხვავოთ კარკასის საკუთარი წონა და მოწყობილობის წონა, რომელიც მას სამაგრებითა და საყრდენი კვანძებით გადაეცემა.

2.2. მგზავრების დატვირთვა

მგზავრების დატვირთვა საფეხურებიდან გადაეცემა გორგოლაჭებს, მიმმართველებს და კინემატიკური სისტემის სხვა ელემენტებს, შემდეგ კი მზიდ კონსტრუქციას. მისი განაწილება დამოკიდებულია მგზავრების რაოდენობაზე, საფეხურების ლენტის მდებარეობაზე, მიმმართველების სქემასა და კონკრეტულ მოდელში ძალების გადაცემის თავისებურებებზე.

საინჟინრო გაანგარიშებისთვის საჭიროა ნორმატიული საანგარიშო სქემის გამოყენება და დატვირთვების იმ კომბინაციების გათვალისწინება, რასაც მოქმედი მოთხოვნები ითვალისწინებს.

სტანდარტი EN 115-1:2017 მოითხოვს, რომ მზიდი კონსტრუქცია გაიანგარიშონ საკუთარი წონისა და 5000 ნ/მ² სტრუქტურული საანგარიშო დატვირთვის გათვალისწინებით, და ზღუდავს საანგარიშო ჩაღუნვას საყრდენებს შორის მანძილის მიმართ. ამ მოთხოვნების გამოყენებადობა უნდა შემოწმდეს კონკრეტული პროექტისთვის მოქმედი სტანდარტის რედაქციითა და ადგილობრივი ნორმებით.

2.3. მოწყობილობის დატვირთვები

ცალკე განხილვას საჭიროებს ძალები, რომლებიც წარმოიქმნება შემდეგი ელემენტების დამაგრების ადგილებში:

• მთავარი ამძრავი და რედუქტორი;
• წამყვანი და დამჭიმი ვარსკვლავები;
• მიმმართველი რელსები;
• დამჭიმი მოწყობილობები;
• სახელურის ამძრავის ელემენტები.

ეს ზემოქმედებები შეიძლება იყოს ლოკალური და არათანაბარი. მაგალითად, ამძრავი მექანიზმის დატვირთვა კონსტრუქციის შეზღუდულ არეს გადაეცემა, ამიტომ მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ კარკასის საერთო სიმტკიცე, არამედ საყრდენი კრონშტეინების, სადუღი შეერთებებისა და სამაგრი ადგილების სიმტკიცეც.

2.4. დინამიკური ზემოქმედებები

ესკალატორის მუშაობისას წარმოიქმნება პერიოდული და გარდამავალი დატვირთვები, რაც დაკავშირებულია ჯაჭვებისა და საფეხურების მოძრაობასთან, ლილვების ბრუნვასთან, გორგოლაჭების მიმმართველებზე გავლასთან, გაშვებასა და გაჩერებასთან.

გაზრდილი დინამიკური დატვირთვის წყარო შეიძლება იყოს:

• ჯაჭვის არათანაბარი მოძრაობა;
• გორგოლაჭების დაზიანება ან ცვეთა;
• მიმმართველების გეომეტრიის დარღვევა;
• მბრუნავი კომპონენტების დისბალანსი;
• შეერთებების მოშვება;
• მექანიზმების არასწორი რეგულირება.

ამასთან, ვიბრაციის არსებობა თავისთავად კარკასის დეფექტს არ ამტკიცებს. საჭიროა დადგინდეს აღგზნების წყარო, რხევების გადაცემის გზა და კონსტრუქციის რეაქცია.

3. მუშაობის მექანიკა: ღუნვა, ძალები და სიხისტე

განვიხილოთ კარკასი, როგორც კონსტრუქცია, რომელიც ორ ძირითად საყრდენს ეყრდნობა, მათ შორის მანძილით L.

ვერტიკალური დატვირთვის მოქმედებით წარმოიქმნება ღუნვის ეფექტი. იდეალიზებულ სქემაში ზედა და ქვედა სარტყლები ძირითადად შესაბამისად კუმშვაზე და გაჭიმვაზე მუშაობს, ან პირიქით, ღუნვის მიმართულებისა და ნიშნების მიღებული სისტემის მიხედვით. ირიბნები და დგარები განივ ძალებს გადასცემს და კონსტრუქციის წონასწორობას უზრუნველყოფს.

რეალურ კარკასში ძაბვების განაწილება დამოკიდებულია:

• გისოსის გეომეტრიაზე;
• ცალკეული ელემენტების კვეთასა და სიგრძეზე;
• შეერთებების სიხისტეზე;
• სასაზღვრო პირობებსა და დაყრდნობის ფაქტობრივ სქემაზე;
• მოწყობილობის განლაგებაზე;
• კვანძების ლოკალურ დეფორმაციაზე;
• კონსტრუქციის სივრცით მუშაობაზე.

3.1. ჩაღუნვა, როგორც მნიშვნელოვანი საექსპლუატაციო პარამეტრი

ჩაღუნვა არის კონსტრუქციის გადაადგილება საწყისი მდებარეობიდან დატვირთვის მოქმედებით.

მექანიკის წინასწარი გაგებისთვის შეიძლება გამოვიყენოთ სახსრულად დაყრდნობილი მარტივი კოჭის მოდელი თანაბრად განაწილებული დატვირთვით:

> δ_max = 5·q·L⁴ / (384·E·I)

სადაც:

• δ_max არის მაქსიმალური ჩაღუნვა;
• q არის თანაბრად განაწილებული დატვირთვა სიგრძის ერთეულზე;
• L არის მალი;
• E არის მასალის დრეკადობის მოდული;
• I არის კვეთის ინერციის მომენტი.

ეს ფორმულა მნიშვნელოვან დამოკიდებულებას აჩვენებს: სხვა თანაბარ პირობებში ჩაღუნვა მკვეთრად იზრდება მალის ზრდასთან ერთად და მცირდება ღუნვითი სიხისტის ზრდისას.

თუმცა ეს არ არის რეალური ესკალატორის კარკასის პირდაპირი გაანგარიშების ფორმულა. მისთვის საჭიროა გისოსოვანი სტრუქტურის, კვანძური დატვირთვების, სივრცითი მუშაობის, ფაქტობრივი საყრდენებისა და კონკრეტული პროექტის მოთხოვნების გათვალისწინება. რთული კონსტრუქციებისთვის შეიძლება საჭირო გახდეს სასრულ ელემენტთა მეთოდით გაანგარიშება. ესკალატორის კარკასის დაპროექტებაში ამ მიდგომის გამოყენება განხილულია Elevator World-ის ტექნიკურ პუბლიკაციაში.

3.2. რატომ შეიძლება მცირე ჩაღუნვას დიდი მნიშვნელობა ჰქონდეს

მზიდი კონსტრუქციისთვის მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ფოლადის სიმტკიცე, არამედ მექანიკური კვანძების ურთიერთგანლაგების შენარჩუნებაც. პლასტიკური რღვევის გარეშეც, გადაჭარბებულმა ან არათანაბარმა დეფორმაციამ შეიძლება შეცვალოს:

• მიმმართველების მდებარეობა და ურთიერთგეომეტრია;
• ღრეჩოები მოძრავ სისტემაში;
• ამძრავი და დამჭიმი მექანიზმების მდებარეობა;
• გარდამავალი უბნების გეომეტრია;
• საფეხურების სავარცხლისებრ ფირფიტებთან შეუღლების პირობები.

ამასთან, უნდა განვასხვავოთ კარკასის საერთო ჩაღუნვა, კრონშტეინის ლოკალური დეფორმაცია, საყრდენის წანაცვლება და ცალკეული მიმმართველი გზის გეომეტრიის ცვლილება. ამ მოვლენებს სხვადასხვა მიზეზი აქვს და სხვადასხვა დიაგნოსტიკურ მეთოდს მოითხოვს.

4. ძაბვები, მდგრადობა და მასალის დაღლილობა

4.1. ძაბვების კონცენტრაცია

იდეალურ საანგარიშო მოდელში ძალები ელემენტებზე შედარებით თანაბრად შეიძლება განაწილდეს. რეალურ კონსტრუქციაში ლოკალური ძაბვები იზრდება გეომეტრიის ცვლილების ადგილებში, ხვრელებთან, სადუღ ნაკერებთან და კვეთის მკვეთრ გადასვლებზე.

განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებს:

• ირიბნების სარტყლებთან სადუღი შეერთებები;
• მოწყობილობის სამაგრი კვანძები;
• კვეთის ცვლილების ზონები;
• კოროზიით გათხელებული უბნები;
• შეკეთებისა და ადრე შესრულებული გაძლიერების ადგილები.

ლოკალური ძაბვის კონცენტრაცია დაუყოვნებლივ მწყობრიდან გამოსვლას არ ნიშნავს, თუმცა ციკლური დატვირთვისას ასეთ ზონებში შეიძლება დაღლილობის ბზარი წარმოიშვას.

4.2. შეკუმშული ელემენტების მდგრადობის დაკარგვა

შეკუმშულმა ელემენტებმა შეიძლება მდგრადობა დაკარგონ მასალის სიმტკიცის ზღვარის მიღწევამდეც. რისკი დამოკიდებულია ელემენტის მოქნილობაზე, ეფექტურ სიგრძეზე, დამაგრების პირობებზე, საწყის უზუსტობებსა და დატვირთვის ექსცენტრისიტეტზე.

დიაგნოსტიკისას ყურადღება უნდა მიექცეს ნარჩენ დეფორმაციებს, პროფილის კედლების ადგილობრივ გამობერვას, ელემენტების მოღუნვას და შეერთებების დაზიანებას.

მდგრადობის შეფასება მხოლოდ ვიზუალურად არ შეიძლება: შესამჩნევი მოღუნვის არარსებობა ვერ ჩაანაცვლებს საინჟინრო გაანგარიშებას, თუ არსებობს საფუძველი, ვივარაუდოთ მზიდუნარიანობის დაკარგვა.

4.3. დაღლილობითი დაზიანება

ესკალატორი განმეორებადი საექსპლუატაციო ზემოქმედების პირობებში მუშაობს. ექსპლუატაციის რეჟიმისა და კონსტრუქციული შესრულების მიხედვით, კარკასის ცალკეულ ზონებში შეიძლება ციკლური ძაბვები წარმოიქმნას.

დაღლილობითი დაზიანებები შეიძლება თანდათან განვითარდეს. გარეგნულად შეერთება გარკვეული დროის განმავლობაში გამართული ჩანს, თუმცა ძაბვის კონცენტრაციის ზონაში ბზარი უკვე ყალიბდება. ამიტომ დათვალიერებისას მნიშვნელოვანია ხილული დეფექტის არა მხოლოდ ზომის, არამედ მისი მდებარეობის, განვითარების დინამიკისა და მოქმედ დატვირთვებთან კავშირის გათვალისწინებაც.

5. კოროზია და მზიდუნარიანობის ცვლილება

კოროზია საშიშია არა მხოლოდ ლითონკონსტრუქციის გარეგნობის გაუარესებით. პროფილის კედლების გათხელება ამცირებს კვეთის ფართობს და შეიძლება შეამციროს მისი სიმტკიცე, სიხისტე და მდგრადობა.

ყველაზე ყურადღებით უნდა შემოწმდეს ზონები, სადაც შესაძლებელია ტენისა და ჭუჭყის დაგროვება:

• დაზიანებული დამცავი საფარის უბნები;
• ელემენტების ქვედა ზედაპირები;
• შეერთებები და ძნელად მისადგომი ღრუები;
• შენობის კონსტრუქციებიდან წყლის ჟონვის ზონები;
• სხვადასხვა მასალის შეხების ადგილები, თუ კოროზიის შესაბამისი პირობები არსებობს.

კოროზიის აღმოჩენისას უნდა შეფასდეს არა მხოლოდ მისი ფართობი, არამედ სიღრმე, ლითონის ნარჩენი სისქე, მდებარეობა მაქსიმალური ძალების მიმართ და გავლენა შეერთებებზე.

დაზიანებული უბნის შეღებვა ნარჩენი კვეთის შეფასების გარეშე მზიდუნარიანობის სრულფასოვან აღდგენას არ ნიშნავს.

6. კარკასის დიაგნოსტიკა: საინჟინრო გამოკვლევის თანმიმდევრობა

დიაგნოსტიკა უნდა ჩატარდეს დამტკიცებული პროცედურით, მწარმოებლის სახელმძღვანელოს, უსაფრთხოების მოთხოვნებისა და შესაბამის სამუშაოებზე პერსონალის დაშვების გათვალისწინებით.

• დოკუმენტაციის ანალიზი. შეისწავლეთ კარკასის ნახაზები, საანგარიშო სქემა, საყრდენების განლაგება, წინა შეკეთებების მონაცემები, დასაშვები დეფორმაციები და წინა გამოკვლევების შედეგები.
• ვიზუალური დათვალიერება. შეამოწმეთ სარტყლების, ირიბნების, შეერთებების, საყრდენი კვანძების, დამცავი საფარისა და მოწყობილობის სამაგრი ზონების მდგომარეობა. დააფიქსირეთ ბზარები, კოროზია, დეფორმაციები და შეერთებების გადაადგილების კვალი.
• გეომეტრიის კონტროლი. საფუძვლის არსებობისას შეასრულეთ ნიშნულების, საყრდენების მდებარეობის, ჩაღუნვისა და კრიტიკული უბნების გეომეტრიის ინსტრუმენტული გაზომვები. შედეგები შეადარეთ საპროექტო მონაცემებსა და დასაშვებ მნიშვნელობებს.
• საეჭვო ზონების შემოწმება. თუ აღმოჩენილია ბზარის ან სხვა დაზიანების ნიშნები, განსაზღვრეთ დამატებითი გამოკვლევის საჭირო მეთოდი. არამრღვევ კონტროლს ასრულებენ კომპეტენტური სპეციალისტები, მასალის, შეერთების ტიპისა და დეფექტის ხასიათის გათვალისწინებით.
• შედეგების შეფასება და გადაწყვეტილება. შეადარეთ შედეგები მოქმედ კრიტერიუმებს და განსაზღვრეთ, საჭიროა თუ არა შემდგომი გამოკვლევა, საინჟინრო გაანგარიშება, შეკეთება ან ექსპლუატაციის შეზღუდვა.

6.1. ჩაღუნვის გაზომვა

დეფორმაციების კონტროლისთვის საჭიროა საწყისი გეომეტრიის განსაზღვრა და გაზომვის პირობების სწორად დადგენა. უნდა დაფიქსირდეს:

• საყრდენების მდებარეობა და მდგომარეობა;
• გაზომვის წერტილები და ათვლის სისტემა;
• დატვირთვის მდგომარეობა გაზომვისას;
• ტემპერატურა, თუ მას შეუძლია შედეგებზე შესამჩნევად იმოქმედოს;
• საზომი აპარატურის ცდომილება;
• მიმდინარე და წინა გაზომვების შესადარისობა.

გაზომილი გადახრა გამოცდის პირობების გათვალისწინებით უნდა შეფასდეს. ერთი დატვირთვის სქემით მიღებული შედეგი პირდაპირ ვერ შედარდება სხვა სქემით მიღებულს შესაბამისი საინჟინრო დასაბუთების გარეშე.

6.2. როგორ განვასხვავოთ კარკასის დეფექტი მეზობელი კვანძის დეფექტისგან

მაგალითად, საფეხურების ლენტის გეომეტრიის დარღვევის აღმოჩენისას არ შეიძლება მაშინვე დავასკვნათ, რომ მიზეზი კარკასის დეფორმაციაა. შესაძლებელია სხვა მიზეზებიც:

• გორგოლაჭების ცვეთა;
• მიმმართველების დაზიანება;
• სამაგრი ელემენტების წანაცვლება;
• საყრდენების მდებარეობის ცვლილება;
• რეგულირების დარღვევა;
• კრონშტეინის ლოკალური დეფორმაცია.

სწორმა დიაგნოსტიკამ უნდა დაადგინოს მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი აღმოჩენილ გადახრასა და მის წყაროს შორის.

7. ტიპური დეფექტები და მათი შესაძლო მიზეზები

ნიშანი · შესაძლო მიზეზები · რა უნდა შემოწმდეს
კონსტრუქციის გეომეტრიის ცვლილება · საყრდენის გადაადგილება, ელემენტის დეფორმაცია, დამაგრების პირობების ცვლილება · საყრდენები, საკონტროლო ნიშნულები, საპროექტო გეომეტრია
ბზარი სადუღ შეერთებაში · დაღლილობა, ძაბვის კონცენტრაცია, შეერთების დეფექტი, გადატვირთვა · ბზარის ხასიათი, კვანძი, დატვირთვის სქემა
კოროზიული დაზიანება · ტენი, საფარის დაზიანება, აგრესიული გარემო · ნარჩენი სისქე, კოროზიის სიღრმე, შეერთებების მდგომარეობა
ელემენტის ლოკალური მოღუნვა · გადატვირთვა, დარტყმა, მდგრადობის დაკარგვა, სამონტაჟო დაზიანება · გეომეტრია, კვეთი, დამაგრების პირობები
კონსტრუქციის გაზრდილი ვიბრაცია · აღგზნება ამძრავიდან, ჯაჭვებიდან, გორგოლაჭებიდან ან მოშვებული შეერთებებიდან · ვიბრაციის წყარო, სიხშირული მახასიათებლები, სამაგრები
წანაცვლება საყრდენის ზონაში · დაყრდნობის ცვლილება, საყრდენი კვანძის დაზიანება, შენობის კონსტრუქციის ზემოქმედება · საყრდენი ზედაპირები, კარკასის მდებარეობა, საპროექტო დოკუმენტები

ეს ცხრილი დიაგნოსტიკური ჰიპოთეზების ჩამონათვალია და არა ცალსახა შესაბამისობა „სიმპტომი — გაუმართაობა“. მიზეზის დასადგენად საჭიროა გაზომვები და დამადასტურებელი მონაცემები.

8. ნორმატიული მოთხოვნები და გამოყენების საზღვრები

კარკასის გამოკვლევისა და შეფასებისას საჭიროა განისაზღვროს, რომელი ნორმატიული დოკუმენტები ვრცელდება კონკრეტულ ესკალატორზე. ქვეყნის, დამზადების თარიღის, დანიშნულებისა და მოდერნიზაციის ისტორიის მიხედვით, შეიძლება გამოიყენებოდეს კონსტრუქციისა და უსაფრთხოების მოთხოვნების სხვადასხვა რედაქცია.

კერძოდ, EN 115-1 ადგენს ახალი ესკალატორებისა და სამგზავრო კონვეიერების (მოძრავი ბილიკების) კონსტრუქციისა და მონტაჟის მოთხოვნებს თავისი მოქმედების სფეროს ფარგლებში. სტანდარტის ახალი რედაქციის გამოქვეყნება ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ მისი ყველა მოთხოვნა ადრე დამონტაჟებულ მოწყობილობაზეც ვრცელდება.

საინჟინრო შეფასებისთვის უნდა გამოიყენოთ:

• მწარმოებლის ტექნიკური დოკუმენტაცია;
• მოქმედი სამშენებლო ნორმები და უსაფრთხოების სტანდარტები;
• კონკრეტული დანადგარის საანგარიშო დოკუმენტაცია;
• პროექტით გათვალისწინებული დეფექტებისა და შეკეთებების შეფასების კრიტერიუმები;
• ინსტრუმენტული გაზომვებისა და გამოკვლევების შედეგები.

არ უნდა გამოიყენოთ უნივერსალური რიცხვითი დაშვებები მათი გამოყენებადობის შემოწმების გარეშე. მაგალითად, ჩაღუნვის ზღვარი, რომელიც დასაშვებია კონკრეტული სტანდარტის გარკვეული საანგარიშო სქემისთვის, ავტომატურად არ არის ნებისმიერი ესკალატორის კარკასის წუნდების კრიტერიუმი.

9. კონსტრუქციის შეკეთება და აღდგენა

დეფექტების აღმოჩენისას, პირველ რიგში, უნდა დადგინდეს მათი მიზეზი და შეფასდეს გავლენა მოწყობილობის მზიდუნარიანობასა და გეომეტრიაზე.

შეკეთება შეიძლება მოიცავდეს დამცავი საფარის აღდგენას, დაზიანებული ელემენტების შეცვლას, შეერთებების აღდგენას ან კონსტრუქციის გაძლიერებას, მაგრამ მხოლოდ არჩეული გადაწყვეტის ტექნიკური დასაბუთების შემდეგ.

შედუღების, ბურღვის, გაძლიერების ან სამაგრების შეცვლის სამუშაოებამდე უნდა გაითვალისწინოთ:

• საწყისი საანგარიშო სქემა;
• სიხისტის ცვლილება და ძალების გადანაწილება;
• გახურების გავლენა მასალასა და მეზობელ ელემენტებზე;
• ნარჩენი დეფორმაციების წარმოქმნის შესაძლებლობა;
• გეომეტრიის განმეორებითი კონტროლის საჭიროება;
• მწარმოებლისა და მოქმედი ნორმების მოთხოვნები.

კონსტრუქციის თვითნებურმა გაძლიერებამ დამატებითი ფირფიტებით ან სადუღი ელემენტებით შეიძლება შეცვალოს ძაბვების განაწილება და ახალი კონცენტრაციის ზონები შექმნას. ამიტომ კონსტრუქციული ცვლილებები შეთანხმებული და საინჟინრო გადაწყვეტილებით დადასტურებული უნდა იყოს.

კარკასის შიგნით სამუშაოები სრულდება მხოლოდ მოწყობილობის ექსპლუატაციიდან უსაფრთხოდ გამოყვანის, ენერგიის წყაროების იზოლაციისა და სამუშაო ზონის უსაფრთხო მდგომარეობის დადასტურების შემდეგ.

10. პრაქტიკული დასკვნა

ესკალატორის კარკასი არ არის უბრალოდ ლითონის ჩარჩო, რომელიც მოწყობილობას იჭერს. ეს არის მზიდი სისტემა, რომელზეც დამოკიდებულია მთელი მანქანის სიმტკიცე, სიხისტე და გეომეტრიული სტაბილურობა.

ტექნიკური მომსახურების სპეციალისტის მთავარი ამოცანაა არა მხოლოდ ხილული დეფექტების აღმოჩენა, არამედ მათი მექანიკური ბუნების გაგებაც. საყრდენის მდებარეობის ცვლილება, კრონშტეინის ლოკალური დეფორმაცია, დაღლილობითი ბზარი და საერთო ჩაღუნვა გარეგნულად შეიძლება მსგავსად გამოვლინდეს, მაგრამ სრულიად განსხვავებულ შეფასების მეთოდებს მოითხოვს.

საიმედო დიაგნოსტიკა სამ ფაქტორს ეფუძნება: კონსტრუქციის ცოდნას, ობიექტურ გაზომვებს და შედეგების საპროექტო კრიტერიუმებთან შედარებას.

> მთავარი საინჟინრო პრინციპი: კარკასის მდგომარეობა ერთდროულად უნდა შეფასდეს სიმტკიცით, მდგრადობით, სიხისტით, გეომეტრიითა და შეერთებების მდგომარეობით. მხოლოდ ასეთი მიდგომა იძლევა მზიდი კონსტრუქციის ტექნიკურ მდგომარეობაზე დასაბუთებული მსჯელობის საშუალებას.

წყაროები და მასალები შემდგომი შესწავლისთვის

• EN 115-1:2017 — Safety of escalators and moving walks, Part 1: Construction and installation: მოქმედების სფერო და კონსტრუქციის ნორმატიული მოთხოვნები.
• Elevator World — Escalator Truss Design: კარკასის საანგარიშო ანალიზის საინჟინრო მაგალითი სასრულ ელემენტთა მეთოდით.

სერიის გეგმა

ნაწილი I. მზიდი კონსტრუქცია და კინემატიკური სქემა

• ესკალატორის მზიდი კარკასი: მზიდი სისტემა, დატვირთვები, სიხისტე, დეფორმაციები და გეომეტრიის კონტროლი.
• საფეხურები: სადგამი, შვეული ნაწილი, ღერძები, კრონშტეინები, გორგოლაჭოვანი საყრდენები და საფეხურების ლენტის კინემატიკა.
• საფეხურების ჯაჭვები: რგოლები, თითები, მილისები, სახსრები, დაჭიმულობა, დაგრძელება და დაღლილობითი ცვეთა.
• მიმმართველი რელსები და გორგოლაჭები: მოძრაობის ტრაექტორიები, საკონტაქტო მექანიკა, დატვირთვების განაწილება და დინამიკური ზემოქმედებები.

ნაწილი II. ამძრავი და მოძრაობის გადაცემა

• მთავარი ამძრავი: ელექტროძრავა, რედუქტორი, ქუროები, ლილვები და წამყვანი ვარსკვლავები.
• სამუხრუჭე სისტემა: დამუხრუჭების მომენტი, გაჩერება, დაკავება და სამუხრუჭე მახასიათებლების კონტროლი.
• სახელური და მისი ამძრავი: წევის მექანიზმი, მიმმართველები, დაჭიმულობა, სინქრონიზაცია და ცურვა.
• დამჭიმი სადგური და დაბრუნების ნაწილი: დამჭიმი ურიკა, მაკომპენსირებელი გადაადგილება, ჯაჭვების მობრუნება და დაბრუნების შტოს კინემატიკა.

ნაწილი III. სამგზავრო ზონა და უსაფრთხოება

• ბალუსტრადა, ფარები და შემოღობვები: კონსტრუქცია, ღრეჩოები, სიხისტე და მგზავრების დაცვა.
• სავარცხლისებრი ფირფიტები და გარდამავალი ზონები: საფეხურების მოედნებთან შეუღლება, კბილების გეომეტრია და საშიში ზემოქმედების აღმომჩენი მოწყობილობები.
• უსაფრთხოების სისტემა: ავარიული გაჩერება, სიჩქარის, ჯაჭვებისა და სახელურის მდგომარეობის კონტროლი და სხვა დამცავი მოწყობილობები.

ნაწილი IV. ელექტრობა, დიაგნოსტიკა და საიმედოობა

• ელექტროამძრავი და მართვის სისტემა: მართვის კარადა, სიხშირის გარდამქმნელი, სენსორები და მუშაობის ლოგიკა.
• შეზეთვა, ტექნიკური მომსახურება და მექანიკური ცვეთა: ტრიბოლოგია, დაბინძურება, მასალების დაღლილობა და პროფილაქტიკური დათვალიერება.
• გაუმართაობების დიაგნოსტიკა და ტექნიკური მდგომარეობის შეფასება: ვიბრაცია, ხმაური, ტემპერატურა, გაზომვები, მწყობრიდან გამოსვლის მიზეზების ანალიზი და შედეგების დოკუმენტირება.

სერიის გაგრძელება: „ესკალატორის საფეხურები: კონსტრუქცია, კინემატიკა, საკონტაქტო დატვირთვები და ცვეთის მექანიზმები“.